Kraków - spacer nr 6

Oceń tę wycieczkę:

Oceń!

Kraków - spacer nr 6
Nowa Huta

Nowa Huta jest miejscem szczególnym, w którym można połączyć na niewielkiej przestrzeni kilka różniących się i wzajemnie uzupełniających szlaków kulturowych. Nowa Huta (miasto i kombinat metalurgiczny) była sztandarową budową wczesnych lat PRL-u. Decyzję polityczną o budowie kombinatu metalurgicznego na żyznych terenach podkrakowskich wsi Pleszowa i Mogiły podjęto w 1949 r. Jako miasto idealne, które miało być wizytówką Polski w świecie, uzyskała czytelny plan urbanistyczny i architekturę w stylu socrealistycznym. Z jednej strony opartą na wzorcach architektury renesansowej a z drugiej na amerykańskiej koncepcji urbanistycznej tzw. jednostki sąsiedzkiej. Aby zrozumieć jakie były dzieje miejscowości podkrakowskich ( było ich ponad 30), na terenie których powstała najmłodsza dzielnica Krakowa, należy zapoznać się z całym dziedzictwem kulturowym tych ziem. Dzięki powstaniu objętej zakazem budowlanym„strefy ochronnej” wokół kombinatu na terenie Nowej Huty zachowało się wiele przykładów zabudowy wiejskiej, liczne dwory i pałace oraz obiekty sakralne. Najciekawsza wydaje się trasa obejmująca m.in.; neobarokową siedzibę Kirchmayerów oraz barokowy kościół p.w. św. Wincentego w Pleszowie; dwór Badenich z XVII w., z renesansowym lamusem (proj. S. Gucci) w Branicach; neorenesansowe dwory: rodziny Popielów wraz z gotyckim kościółkiem rycerskim p.w. św. Grzegorza Wielkiego w Ruszczy oraz dwór rodziny Badenich w Wadowie. Na szczególną uwagę zasługuje jednak dawna kaplica ariańska i jedyny, zachowany cmentarz ewangelicki na terenie Krakowa w Łuczanowicach z XVII w. oraz założenie zamkowe Wodzickich w Kościelnikach wraz z XVII-wiecznym drewnianym kościołem w Górce Kościelnickiej. Wracając do centrum Nowej Huty warto zatrzymać się i obejrzeć prehistoryczny Kopiec Wandy (VII lub VIII w.) skąd rozciąga się niesamowita panorama na kombinat metalurgiczny. Niedaleko na ul. Klasztornej 11 znajduje się najcenniejszy zabytek Nowej Huty, XIII wieczne opactwo Cystersów (przeniesione do Mogiły w 1226 r. z Kacic k. Słomnik) oraz sąsiadujący z nim drewniany, pochodzący z XV w. (1466 r.) kościół p.w. św. Bartłomieja , unikatowe dzieło cieśli i snycerzy. Pomiędzy Centrum Administracyjnym Huty im. Tadeusza Sendzimira (dawniej im. W. I. Lenina)– najciekawszą i najpełniejszą realizacją architektury socrealistycznej w Nowej Hucie - a Placem Centralnym warto zwiedzić zabytkowy, drewniany dworek w Krzesławicach należący do wybitnego, polskiego malarza Jana Matejki i stojący obok XVII-wieczny, drewniany kościółek p.w. św. Jana Chrzciciela.

Potrzeba kompleksowej ochrony pierwotnego założenia urbanistycznego Nowej Huty znalazła potwierdzenie w styczniu 2005 r., kiedy to obszar ten został wpisany do rejestru zabytków. Zapoznając się z najciekawszymi zabytkami architektury Nowej Huty , jej zwiedzanie rozpoczynamy od terenów rekreacyjnych nad rzeką Dłubnią (wypożyczalnia sprzętu wodnego, basen) i osiedla Willowego, gdzie wznosi się pierwszy budynek z 1949 r. aby następnie przejść na osiedle Na Skarpie, gdzie wznosi się nawiązujący do barokowego budownictwa pałacowego kompleks 17 pawilonów Miejskiego Szpitala im. S. Żeromskiego. Wracając na Plac Centralny będący swoistą „historią architektury” ostatnich 50 lat mijamy jeden z dwóch budynków, nieczynnych już nowohuckich kin, kina „Światowid”. Idąc dalej Aleją Róż dochodzimy do miejsca, gdzie w l. 1973-1989 stał pomnik W. I. Lenina a dalej do Parku Ratuszowego (który jest niedoszłym Rynkiem Nowej Huty). Skręcając na osiedle Zgody, będące typowym przykładem „jednostki sąsiedzkiej” dochodzimy do osiedla Teatralnego i Krzyża Nowohuckiego, miejsca związanego z dramatycznymi wydarzeniami z kwietnia 1960 r., podczas których doszło do walki mieszkańców Nowej Huty z oddziałami milicji i ZOMO. Za kościołem p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa, który stanął na miejscu tych wydarzeń znajduje się gmach działającego od ponad 50 lat Teatru Ludowego (premiera odbyła się w grudniu 1955 r). Spod wejścia do teatru widoczna jest na osiedlu Bieńczyce bryła nowohuckiej świątyni, zwanej „Arką Pana”. Kościół bieńczycki p. w. Matki Bożej Królowej Polski (ul. Obrońców Krzyża 1) wraz z kościołem p.w. św. Maksymiliana Marii Kolbego w Mistrzejowicach (os. Tysiąclecia 86) i innymi świątyniami nowohuckimi są nie tylko wybitnymi dziełami architektury i miejscami, w których można oglądać dzieła sztuki najwybitniejszych współczesnych, polskich artystów, lecz także miejscami bliskimi każdemu Polakowi poprzez osobę papieża Jana Pawła II, który od 1958 r. kiedy został sufraganem krakowskim często odwiedzał Nową Hutę uczestnicząc w jej życiu religijnym. Nowohuckie świątynie z sposób nierozłączny związane są również z wydarzeniami lat 80. XX w. (m.in. : powstaniem NSZZ „Solidarność”, stanem wojennym, demonstracjami przeciwko reżimowi komunistycznemu oraz pomocą przeciwko represjonowanym).

Oprócz dziedzictwa historycznego i kulturowego w Nowej Hucie znajdują się również rozległe tereny, dobrze zachowanej pierwotnej przyrody. Do nich zaliczają się Łąki Nowohuckie, czyli XVIII-wieczne starorzecze Wisły (obok Placu Centralnego) oraz Lasek Mogilski będący pozostałością dawnej, podmokłej puszczy. Spacerując tam możemy oglądać wiele rzadkich okazów fauny i flory nie występujących w takich ilościach na terenie zurbanizowanym.

Również miłośnicy inżynierii wojskowej na terenie Nowej Huty mogą obejrzeć austriackie fortyfikacje obronne zbudowane pod koniec XIX w. w ramach modernizacji Twierdzy Kraków. Mimo różnego stanu zachowania na uwagę zasługują Forty: „Krzesławice” (znajduje się w nim Dom Kultury), „Mistrzejowice”, „Batowice” oraz najlepiej zachowany „Grębałów”, w którym prowadzone są prace rewaloryzacyjne i planowane jest urządzenie muzeum Twierdzy. Wracając do Krakowa warto wstąpić do znajdującego się na terenie dawnego lotniska w Czyżynach Muzeum Lotnictwa. W jego zbiorach znajduje się jedna z najstarszych i najcenniejszych na świecie kolekcji zabytkowych samolotów.

Trasa nowohucka to szlak kontrastów i paradoksów historii naszego miasta. Zwiedzając Nową Hutę poznajemy dzieje wschodniej części Krakowa od czasów najdawniejszych (Kopiec Wandy) z jego ogromnym dziedzictwem kulturowym i historycznym aż po „niechciane” dziedzictwo (powstałe po 1949 r.) z interesującymi zabytkami polskiej architektury, których twórcami byli najwybitniejsi polscy architekci i urbaniści.

(oprac. Leszek J. Sibila - Kustosz MHK)

Dodaj komentarz >>

Twoje imię:

Twój komentarz: