Gmina Szczucin
Wyświetlono ... razy.
Kościół parafialny p.w. św. Marii Magdaleny
Ocena 3.1429 z 5.00. 7 głosów oddanych
szczucinianin, 2006-09-20 12:57:22
HISTORIA. Parafia w Szczucinie po raz pierwszy wzmiankowana jest w 1328 r., jednak powstała już w 2. poł. XIII w. Obecny kościół wzniesiony został na miejscu drewnianego z fundacji księdza Adama Miklaszewskiego, proboszcza szczucińskiego i kustosza pilickiego oraz jego brata Seweryna Miklaszewskiego, kanonika tarnowskiego. Prace przy budowie trwały od 1680 r. do pocz. XVIII w. Konsekracja świątyni miała miejsce w 1734 r. W 1795 r. kościół został uszkodzony przez pożar a następnie odbudowany. W latach 1864-73 został powiększony z fundacji Heleny Husarzewskiej o parę bocznych kaplic, przedsionek od wschodu oraz wieżę. W 1905 r. kościół ponownie rozbudowany o dwie nawy boczne według projektu Jana Sas-Zubrzyckiego. W 1944 r. został poważnie uszkodzony w wyniku działań wojennych, całkowitemu zniszczeniu uległa wtedy wieża, którą odbudowano w latach 1959-60.
ARCHITEKTURA. Barokowy i neobarokowy. Murowany z cegły i kamienia. Pierwotnie jednonawowy, obecnie trójnawowy z prezbiterium zamkniętym ścianą prostą przy którym po bokach dwie przybudówki zakrystyjne. Nawa szersza prostokątna z wieżą od południa i obszernym przedsionkiem frontu. W prezbiterium sklepienie kolebkowe z lunetami, w nawie głównej strop kasetonowy, w nawach bocznych sklepienia krzyżowe, w zakrystii od północy sklepienie kolebkowo-krzyżowe z lunetami z bogatą dekoracją stiukową w formie ram ornamentalnych z 1680 r. Wnętrze rozczłonkowane pilastrami wspierającymi profilowane belkowanie. Na zewnątrz ściany o podziałach pilastrowo-ramowych. Fasada zachodnia trójosiowa, rozczłonkowana pilastrami, przedzielona gzymsem na dwie kondygnacje; w górnej nisza z rzeźbą św. Marii Magdaleny, wszczycie trójkątny spłaszczony przyczółek, po bokach którego spływy zakończone obeliskami. Fasada kruchty powtarza kompozycję elewacji, po bokach zwieńczenia posągi dwóch śś. biskupów. Wieża o trzech zwężających się ku górze kondygnacjach, nakryta baniastym hełmem z wysmukłą iglicą. Nad prezbiterium i nawą dach dwuspadowy, kryty blachą z wieżyczką na sygnaturkę o barokowej formie, nad przybudówkami zakrystyjnymi pulpitowe.
Polichromia. Na sklepieniu i ścianach bocznych wykonana przez Karola Frycza w 1908 r. figuralna i ornamentalna w stylu Młodej Polski. W prezbiterium na bocznych ścianach cztery kompozycje figuralne: od pn. Chrystus w Ogrójcu i Trójca Święta, od pd. Ukrzyżowanie i Zesłanie Ducha Świętego. Na ścianie nad ołtarzem głównym znów Trójca Święta. Na łuku tęczy symbol Hostii.
WYPOSAŻENIE WNĘTRZA. Ołtarze i sprzęty neorenesansowe i eklektyczne z 2. poł. XIX w. i początku XX w. W ołtarzu głównym obrazy: Matki Boskiej typu Tuchowskiej z w. XVI-XVII oraz Chrystus Ukrzyżowany i św. Maria Magdalena malowane około 1960 r. przez Stanisława Westwalewicza. Dwa ołtarze boczne: 1. z retabulum rokokowym oraz obrazem Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej z 2. poł. XVIII w.; 2. z obrazem Matki Boskiej Różańcowej ze Świętymi, barokowym z 1714 r. Prospekt organowy w ażurowej dekoracji snycerskiej, rokokowej z 2. poł. XVIII w. Trzy krucyfiksy barokowe z XVIII/XIX w. Epitafiia: 1. Katarzyny z Górków Stradomskiej (zm. 1665), marmurowe, w bogatej ramie dekoracyjnej, z herbami Prus i Półkozic; 2. Rydlów: Andrzeja (zm. 1852) i Gustawa (zm. 1876); 3. Karola Lis Rudnickiego, burmistrza m. Szczucina (zm. 1913); 4. ks. Tomasza Łączewskiego, proboszcza (zm. 1919). Na dzwonnicy gotycki dzwon z XV w.
Rys historyczny
szczucinianin, 2006-09-20 12:52:49
Osada ma stary rodowód, istniała już na początku XIV wieku, a pierwsza o niej wzmianka pochodzi z 1326 roku. Wspomina o szczucińskiej parafii, a zatem wcześniej zbudowano tu kościół, o którym jednak źródła historyczne milczą. Szczucin był własnością rycerską, jego mieszkańcy trudnili się flisactwem, połowem ryb, rolnictwem, drobnym rzemiosłem.
Nad Wisłą powstał port rzeczny, za pośrednictwem którego wysyłano na północ drewno z Puszczy Sandomierskiej, zboże dostarczane niemal z całej Małopolski oraz inne towary. W tym okresie Szczucin rozwijał się głównie dzięki żegludze na Wiśle. W rejonie osady znajdowała się przeprawa przez Wisłę, wiódł tędy trakt handlowy północ - południe o ponadregionalnym znaczeniu.
Wieś często przechodziła "z rąk do rąk", a władały nią znane, nie tylko w Małopolsce rody. W XIV - XV wieku dobra szczucińskie należały do Pacanowskich herbu Jelita. Stanowiły najbardziej wysuniętą na południe część ich własności. Sam Szczucin był wówczas podzielony. W 1396 roku Mikołaj ze Smogorzowa sprzedał za 200 grzywien swoją część wsi Klemensowi z Mokraska, kasztelanowi sandomierskiemu. W 1419 roku, w wyniku działów rodzinnych: Pacanów, Niegosławice, Rataje i Szczucin przypadły Florianowi Pacanowskiemu. Około 1470 roku właścicielami Szczucina byli potomkowie Floriana: Piotr i Florian. Druga część dóbr pozostawała nadal w rękach Piotra ze Smogorzowa. W 1547 roku władała nią Urszula Pacanowska wdowa po Janie. Toczyła ona spór o Szczucin ze Stanisławem Niedowickim i zapewne go przegrała gdyż od 1579 roku Niedowicki występuje jako właściciel Szczucina. Druga część wsi należała wówczas do Jakuba Przyłuskiego herbu Sulima, znanego poety i prawnika, zmarłego w Szczucinie w 1554 roku. Od II połowy XVI wieku aż po wiek XVIII Szczucin był w rękach Stradomskich herbu Prus. W II połowie XVIII wieku przeszedł na własność Małachowskich herbu Nałęcz, przypuszczalnie już cały, potem władali nim Chwalibogowie herbu Strzemię, a następnie Hussarzewscy (XIX wiek).
Klucz szczuciński Husarzewskich liczył 1916 mórg ziemi i należał do najsilniejszych ekonomicznie w powiecie dąbrowskim. W 1890 roku tworzyły go: Borki, Łęka Szczucińska, Maniów, Świdrówka i Szczucin. Helena Hussarzewska, po przejęciu folwarków od Chwalibogów, dokonała ich reorganizacji i połączenia z resztą dóbr. Po jej śmierci klucz otrzymała córka Eleonora, żona Księcia Andrzeja Lubomirskiego, ordynata przeworskiego, kuratora Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, znanego w Galicji polityka i działacza gospodarczego. Tym sposobem Szczucin znalazł się w posiadaniu Lubomirskich.
Wracając do historii. W II połowie XVI wieku dotarły w strony Szczucina prądy reformacji. W Szczucinie padła ona na podatny grunt. Działał tu jeden z wybitnych przedstawicieli tego ruchu - Jakub Przyłuski. Założył on drukarnię kalwińską, wydawał w niej zarówno dzieła różnowiercze zagranicznych autorów, jak też własne rozprawy. Przez kilkadziesiąt lat Szczucin pozostawał dość prężnym ośrodkiem reformacji.
W XVII wieku Szczucin rozwijał się dzięki rzemiosłu i handlowi, wciąż sporą rolę odgrywała w gospodarce żegluga Wisłą. Na początku VIII wieku wykształcił się tu układ urbanistyczny. Właściciele Szczucina podjęli starania o nadanie wsi praw miejskich. Powstała fabryka sukna - pierwszy zakład przemysłowy. Z 1745 roku pochodzi informacja o Szczucinie - mieście lecz historycy nie dają wiary, ponieważ jeszcze w 1773 roku w dokumentach urzędowych występuje "wieś Szczucin". Prawa miejskie otrzymał zatem Szczucin po tej dacie, ale nie później niż w 1786 roku, gdyż właśnie wówczas Ewaryst Kuropatnicki w "Geografii czyli dokładnym opisaniu królestwa Galicji i Lodomerii" podawał: "Szczucin. Miasto i włość obszerna, przedtem domu Małachowskich, dziedziczna, teraz Chwaliboga. Wielkie bagna bitym kanałem tu osuszone, które moil kilka kraju zalewały".
Po I rozbiorze Polski, Szczucin znalazł się w zaborze austryjackim. Był miejscowością graniczną między Austrią i Rosją. Po obu stronach granicy, w Szczucinie i Ratajach utworzono komory celne, zaś traktaty zaborców zapewniały swobodę handlu również po stronie rosyjskiej. Gdyby istniała rzeczywiście, Szczucin ze względu na swoje położenie, mógłby czerpać zyski z handlu tranzytowego. Jednak surowe przepisy cesarskie sprawiły, że owa swoboda stała się Fikcją, więc Szczucin zaczął upadać.
Podczas insurekcji kościuszkowskiej ludność wiejska regionu poparła Naczelnika, nasiliło się zbiegostwo chłopów za Wisłę. Wstępowali do oddziałów powstańczych, licząc, że po zwycięstwie insurekcji zostaną uwolnieni z poddaństwa. Walczyli również mieszkańcy ziemi szczucińskiej w powstaniu listopadowym.
Rabacja galicyjska w 1846 roku nie miała w Szczucińskiem tak krwawego przebiegu, jak w innych rejonach obwodu tarnowskiego, co nie oznacza jednak, że nie dochodziło do grabieży i mordów.
Przygotowania do powstania narodowego ogarnęły głównie środowiska szlacheckie. Po dworach krążyli emisariusze i agitatorzy, gromadzono broń, tworzono zręby przyszłej administracji polskiej. Akcję propagandową wśród chłopów rozpoczęto zbyt późno i była ona bez porównania mniej skuteczna od działań władz austryjackich, które kreowały na wsi obraz "dobrego cesarza" i "złych panów", nie godzących się na zniesienie pańszczyzny. Narosłe antagonizmy między dworem i wsią zostały umiejętnie wykorzystane do stłumienia w zarodku akcji powstańczej.
Chłopi atakowali i rozbrajali spiskowców, wyruszających do punktów zbornych, a następnie rabowali dwory, odstawiali ujętych powstańców do tarnowskiego cyrkuału, a często mordowali ich własnoręcznie. Nie oszczędzali również kościołów, plebani i księży. W całej Galicji z rąk rabantów padło 126 właścicieli ziemskich, 58 dzierżawców,110 rządców i ekonomów, 6 księży i zakonników, 16 nauczycieli, 35 pracowników służby leśnej.
W okolicach Szczucina zamordowano Feliksa Strzyżewskiego - dzierżawcę Woli Szczucińskiej, Ludwika Grűnfelda - dziedzica Suchego Gruntu i jego syna Mikołaja Rydla - dziedzica Łęki Szczucińskiej. Proboszcz Słupca, na wieść o nadciągającej gromadzie uzbrojonych chłopów ratował się ucieczką do Szczucina (21 luty 1846). Nazajutrz napastnicy splądrowali kościół i plebanię. Obrabowali też kilka okolicznych dworów. Po powrocie, ksiądz w czasie kazania potępił rabantów i zaapelował o zwrot zagrabionych rzeczy. Obecni w kościele nie pozwolili mu dokończyć kazania. Potem był przez wieś szykanowany i straszony.
Wielu ujętych i dotkliwie pobitych spiskowców, stanęło przed sądem. Skazano ich na śmierć, następnie ułaskawiono. Wśród skazańców znaleźli się: Franciszek Gawroński - strażnik skarbowy, Zygmunt Rydel z Woli Szczucińskiej, Marcin Orzechowski - pisarz u mandatariusza w Szczucinie, Feliks Wojciechowski - mandatariusz w Delastowicach, Jan Kanty Twardzikowski - dzierżawca Dąbrowicy, Erazm Gołuchowski - ekonom Mikołaja Rydla, i inni...
Najścia na dwory miały miejsce w Słupcu, Suchym Gruncie, Woli Szczucińskiej (właścicielka Helena Hussarzewska), Zabrniu ( także należał do Hussarzewskiej). Dwór w Dąbrowicy był własnością Józefa Rydla, a dzierżawił go Jan Kanty Twardzikowski. Józef Rydel - kawaler orderu Legii Honorowej, major wojsk polskich Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego, był bratem Bonawentury - dziadka poety Lucjana Rydla, autora m.in. "Zaczarowanego koła" i "Pana Twardowskiego".
Podczas lutowych zajść, do dworu wpadła gromada uzbrojonych w kołki, siekiery i widły chłopów. Budynki dworskie najpierw splądrowano i ograbiono z wyposażenia, następnie podpalono. W ten sposób znikną z powierzchni ziemi jeden z piękniejszych dworów na ziemi szczucińskiej.
Po wybuchu powstania styczniowego w 1863 roku w rejonie Szczucina koncentrowały się oddziały ochotników, zamierzających wziąć udział w walkach za Wisłą. Gromadzono też broń, żywność, umundurowanie, a w okolicznych lasach obozowały zbrojnie oddziały przed wymarszem do zaboru rosyjskiego. W lutym 1863 roku kompanię ochotników sformowano w Tarnowie, w kwietniu utworzony został w Chorzelowie oddział dowodzony przez Andrzeja Łopackiego. Kolejna grupa przygotowała się do boju w Partyni. Jej dowódcą został Edward Dunajewski.
Po połączeniu powstańczych oddziałów, nad całością objął dowództwo gen. Zygmunt Jordan. Podzielił idący ku Wiśle korpus na dwie części. Jedną dowodził sam Jordan, drugą natomiast Dunajewski. Jordan przeprawił się przez rzekę w Słupcu, Dunajewski - pod Szczucinem. 350 ludzi Dunajewskiego starło się natychmiast po przejściu Wisły z wojskiem rosyjskim Powstańcy zdołali zepchać żołnierzy cesarskich z wału wiślanego po niezwykle zażartych i krwawych walkach. Nadeszły jednak większe siły Rosjan i Dunajewskiego był zmuszony nakazać odwrót. Oddział przeprawił się do Szczucina szczęśliwie, pozostawiając na polu bitwy pod Gacami kilkudziesięciu zabitych. Sam Dunajewski utonął w nurtach Wisły. Po klęsce powstania schronienia w Szczucinie i okolicy udzielono wielu członkom rozbitych oddziałów. Leczono i żywiono rannych, zapewniano im dach nad głową. Niektórzy z uciekinierów z zaboru rosyjskiego osiedlili się na stałe na ziemi szczucińskiej.
W 1867 roku w wyniku reformy administracyjnej, powstały w Galicji starostwa powiatowe. Szczucin znalazł się w powiecie dąbrowskim, obejmującym 103 miejscowości i liczącym ponad 47 tys. mieszkańców. Dwa lata później miasto miało 1157 mieszkańców z czego 566 stanowili Żydzi. Ludność żydowska, bardzo aktywna i przedsiębiorcza, trudniła się przede wszystkim handlem i rzemiosłem.
Autonomia Galicji spowodowała stopniowy rozwój ubogiego, pozbawionego przemysłu powiatu. Sam Szczucin niewiele jednak na niej skorzystał. Peryferyjne miasteczko, odcięte granicą od naturalnych rynków zbytu produktów po drugiej stronie Wisły, pełniło funkcję handlowo - usługowe dla zaledwie kilkunastu okolicznych wsi.
W 1877 roku oddano do użytku drogę bitą z Dąbrowy Tarnowskiej do Szczucina, w 1886 roku powstała straż pożarna. W 1888r. wybuchł w mieście pożar. Straż, choć słabo wyposażona w sprzęt, zdołała opanować ogień, nie dopuszczając do jego rozprzestrzenienia się. Spłonęło jednak 11 żydowskich domów. W 1903 roku miasto płonęło dwukrotnie, ogień zniszczył stodoły majątku Eleonory Lubomirskiej lecz w samym mieście większych strat nie zanotowano. U schyłku XIX wieku w Szczucinie obserwuje się ożywioną działalność społeczną i patriotyczną. W całym powiecie powstały kółka rolnicze, kasy oszczędnościowo - pożyczkowe, czytelnie ludowe, organizowano gniazda "Sokoła". Te formy społecznej aktywności, wpływały pozytywnie na poprawę warunków ekonomicznych ludności, objęły również Szczucin. W 1905 roku rozpoczęto budowę linii kolejowej z Tarnowa przez Dąbrowę do Szczucina. Rok później, 12 października inwestycję zakończono i uruchomiono regularną komunikację na tej trasie. W 1912 roku kolejny pożar zniszczył niemal doszczętnie drewniane centrum miasteczka.
I wojna światowa powstrzymała wszelkie symptomy rozwoju miasteczka. We wrześniu 1914 roku, na zachód od Szczucina, wzdłuż Wisły rozlokowały się oddziały Legionów Józefa Piłsudskiego, atakując Rosjan po drugiej stronie rzeki i odnosząc spore sukcesy. Po wycofaniu się legionistów, ziemię szczucińską i cały powiat dąbrowski zajęły wojska rosyjskie. Szczucin był okupowany do maja 1915 roku, kiedy to, po słynnej bitwie gorlickiej Rosjanie zmuszeni zostali do odwrotu na froncie galicyjskim. Podczas walk i ostrzału artyleryjskiego legł w gruzach pałac Eleonory Lubomirskiej, zniszczony został kościół i niektóre budynki w mieście. Żołnierze rosyjscy ograbili mieszkańców z żywności, zdewastowali obiekty publiczne. W Szczucinie panował głód, szerzyły się choroby. Pamiątką po krwawych bojach I wojny światowej jest cmentarz żołnierzy obu armii, jeden z wielu zbudowanych przez Austriaków na galicyjskim pobojowisku.
W 1934 roku, w wyniku reformy samorządowej utworzono gminę Szczucin. Nie pomogły protesty mieszkańców domagających się zatwierdzenia praw miejskich. Szczucin nie spełniał podstawowego kryterium, pozwalającego zachować status miasta: liczył mniej niż 3 tys. mieszkańców. W 1936 roku ostatecznie zdegradowany został urzędowo do rangi wsi.
W latach 30-tych niewiele się w Szczucinie zmieniło. Powstający Centralny Okręg Przemysłowy nie objął ziemi szczucińskiej, małe zakłady produkcyjne o niewielkim zatrudnieniu nie mogły wpłynąć znacząco na gospodarkę miasteczka.
We wrześniu 1939 roku w rejonie Szczucina miały miejsce ciężkie walki toczone przez cofającą się armię Kraków z przeważającymi siłami niemieckimi. Po rozbiciu polskich oddziałów wielu żołnierzy dostało się do niewoli. Blisko stu z nich zamknięto w strzeżonej przez hitlerowców szczucińskiej szkole.
Dn. 12 września w budynku doszło do dramatu. Znieważony i spoliczkowany polski oficer, uderzył Niemca. Wtedy żołnierze Wermachtu zaczęli strzelać do jeńców, a do wnętrza szkoły spadły pociski zapalające. Jeńcy usiłowali wydostać się z płomieni, hitlerowcy strzelali do wyskakujących przez okna. Zginęło 70 żołnierzy. Ich śmierć upamiętniono obeliskiem.
Podczas okupacji w Szczucinie działały ugrupowania ruchu oporu, prowadzono tajne nauczanie. W 1943 roku żołnierze legendarnego oddziału "Jędrusie" wykonali w Szczucinie wyrok na znienawidzonym, wysługującym się hitlerowcom komendancie powiatowym policji granatowej. Na przełomie 1944 i 1945 roku hitlerowcy, przygotowujący się do obrony pozycji nad Wisłą i fortyfikujący teren, wysiedlili mieszkańców Szczucina. Część domów zniszczono a materiał wykorzystano do budowy umocnień.
Po zakończeniu wojny Szczucin pozostał wsią z zachowanym małomiasteczkowym układem przestrzennym. W minionym okresie miejscowość ta znacznie się rozbudowała, powstały nowe ulice, domy, obiekty użyteczności publicznej, a także zakłady produkcyjne, baza oświatowa i kulturalna.
Szczucin to obecnie siedziba gminy, lokalny ośrodek handlowy i usługowy, od 1989 roku funkcjonuje w realiach samorządowych. Po reformie administracyjnej gmina weszła w skład powiatu dąbrowskiego.
Schowaj komentarze << (1)
michal G.
W latach trzydziestych,isniał jeszcze drewniany most na Wiśle dla ruchu kołowego i kolejki wąskotorowej,będącej predłużeniem koleji szeroko torowej z Tarnowa.W roku 1934 rozpoczęto budowę mostu stalowego.Przy jego budowie zastosowano najnowszą wówczas metodę wykonywania podwodnych fundamentów dla podpór mostowycch ,przy pomocy kesonow.Most budował inż Widugier.Stary most istniał jeszcze kilka lat.-mg.
Park dworski
Ocena 5.0000 z 5.00. 1 głosów oddanych
Sznajper, 2006-09-20 12:47:32
Park dworskizałożony w XVIII w., częściowo przekształcony w XIX stuleciu (ok.13,5 ha) otaczający dawną posiadłość Husarzewskich. Przeważają w nim wiekowe klony i graby. Są także, liczące ponad 200 lat dęby i lipy.
Z rezydencji właścicieli Szczucina, poza ogrodem ocalał jedynie zespół bramny składający się z dwóch parterowych, murowanych budynków (I poł. XIX wieku), wzniesionych według jednolitego schematu w stylu klasycystycznym połączonych murowaną bramą o szerokim przejeździe i dwóch niższych przejściach.
Muzeum Drogownictwa w Szczucinie
Ocena 4.0000 z 5.00. 2 głosów oddanych
Sznajper, 2006-09-20 12:23:35
WYDZIAŁ HISTORII DROGOWNICTWA
ul. 1- go Maja 39, 33-230 Szczucin
Tel/fax /14/ 643 63 81
http://www.gddkia.gov.pl/article/oddzialy/wydzial_historii_drogownictwa/
whd@gddkia.gov.pl
Informacje dla zwiedzających
Placówka jest dostępna dla zwiedzających przez cały rok od poniedziałku do piątku w godzinach 7:30-14:00. Grupy zorganizowane proszone są o wcześniejszy kontakt telefoniczny pod numer /14/ 643 52 78.
Dodatkowe informacje:
1. Wstęp wolny
2. Ekspozycja wewnętrzna i zewnętrzna w pełni dostosowane do zwiedzania przez osoby niepełnosprawne; winda umożliwiająca sprawne korzystanie z pierwszego piętra budynku; toalety przystosowane dla osób niepełnosprawnych
3. Możliwość fotografowania po uzgodnieniu
4. Zwiedzanie z przewodnikiem
5. Czas zwiedzania od 40 min do 2 godz.
6. Wymagana opieka to 1 dorosła osoba na 10 podopiecznych .
7. Możliwość projekcji filmu o wychowaniu komunikacyjnym dla klas 1-3 szkoły podstawowej
8. Możliwość skorzystania z GRILLA po uprzednim uzgodnieniu (należy przywieźć ze sobą węgiel drzewny, prowiant)
9. Możliwość korzystania z biblioteki, czytelni
Jak do nas trafić:
Placówka usytuowana jest w miejscowości Szczucin przy trasie krajowej nr 73 prowadzącej z Kielc do Tarnowa.
Lista wszystkich gmin
